Imposter syndroom bij mannen met ADHD

9 aug

Geschreven door Sanne Ooms

ADHD bij mannen

Waarom het gevoel dat je iets verkeerd doet vaker klopt met onzekerheid dan met de werkelijkheid, en waarom mannen dat minder snel toegeven.

Geschreven door Sanne Leestijd: 9 minuten

Imposter syndroom is het hardnekkige gevoel dat je iets verkeerd doet of niet goed genoeg bent, ook als daar helemaal geen aanleiding voor is. Bij ADHD komt dit vaker voor, onder andere door jarenlange ervaringen met kritiek, wisselende prestaties en het gevoel net iets meer moeite te moeten doen dan anderen. Bij mannen komt daar nog iets bij: onzekerheid toegeven past minder goed bij het beeld van "gewoon aankunnen", waardoor het gevoel vaker verborgen blijft in plaats van uitgesproken wordt.

Wat imposter syndroom eigenlijk is

Misschien herken je dit. Je moet naar een evaluatiegesprek of een overleg met je leidinggevende, en zonder duidelijke reden slaat de stress toe. Alle alarmbellen gaan af, alsof je iets fout hebt gedaan. Achteraf blijkt er niets aan de hand, en denk je: waarom deed ik daar zo moeilijk over?

Dat gevoel heet imposter syndroom, in gewone taal ook wel het bedriegerssyndroom genoemd. De term klinkt zwaarder dan het voelt. Het gaat niet om daadwerkelijk bedriegen, maar om een hardnekkig gevoel van onzekerheid, het idee dat je ergens niet goed genoeg voor bent, ook al is daar geen goede reden voor. Je weet op papier dat je niets fout hebt gedaan, maar dat gevoel van onzekerheid trekt zich daar weinig van aan.

Je bent niet de enige die dit herkent. Onderzoek laat zien dat een groot deel van de mensen dit op enig moment in hun werkzame leven serieus ervaart. Het zegt dus niets over hoe goed je daadwerkelijk functioneert, wel iets over hoe je hersenen kritiek en onzekerheid verwerken.

Waarom dit bij ADHD vaker voorkomt

Bij ADHD is de kans op dit soort onzekerheid groter, en daar is een logische verklaring voor. Onderzoek laat een duidelijk verband zien tussen ADHD-kenmerken en impostergevoelens. Jarenlang ervaren dat dingen meer moeite kosten dan bij anderen, ondanks harde inzet, kan een gevoel van tekortschieten opbouwen dat blijft hangen, ook als je later wel succesvol bent.

Daar komt bij dat prestaties bij ADHD vaak wisselend zijn. De ene dag lukt alles moeiteloos, de andere dag kost hetzelfde werk je veel meer moeite. Die inconsistentie kan het gevoel versterken dat je eerdere successen eigenlijk toeval waren, in plaats van iets wat bij jouw kunnen hoort.

Ook eerdere kritiek speelt een rol. Als je vaker dan anderen te horen hebt gekregen dat je iets vergat, te laat was of iets niet goed genoeg deed, dan raakt dat op den duur verweven met hoe je naar jezelf kijkt. Wil je meer weten over waarom kritiek bij ADHD zo hard kan binnenkomen? Lees dan ook onze blog over rejection sensitive dysphoria (RSD).

Waarom mannen dit minder snel toegeven, en wat dat met je doet

Onderzoek laat een opvallend verschil zien. Waar veel onderzoeken imposter syndroom vaker meten bij vrouwen dan bij mannen, betekent dat niet automatisch dat mannen er minder last van hebben. Het past juist bij een patroon dat we vaker zien: onzekerheid en zelftwijfel toegeven staat op gespannen voet met het beeld dat mannen geacht worden competent en zelfverzekerd over te komen.

Dat betekent niet dat het gevoel er niet is, alleen dat het minder snel wordt uitgesproken. In plaats van te zeggen "ik twijfel of ik dit wel aankan", wordt het vaker overschaduwd door harder werken, jezelf bewijzen, of juist het vermijden van situaties waarin je zou kunnen "falen". Zo blijft het gevoel onzichtbaar voor je omgeving, en soms zelfs voor jezelf.

Dat kan ontzettend frustrerend zijn. Je voelt de onzekerheid wel, maar er is weinig ruimte om dat hardop te benoemen zonder dat het voelt als een teken van zwakte. Terwijl juist het erkennen van dat gevoel vaak de eerste stap is om er minder last van te hebben.

Wat kun je zelf doen

Gelukkig zijn er dingen die kunnen helpen. Niet om het gevoel volledig te laten verdwijnen, dat is geen realistisch doel, maar wel om er minder door gestuurd te worden.

Benoem voor jezelf wanneer het gevoel opkomt, en vraag je af of er een concrete aanleiding is, of dat het vooral een gevoel is
Schrijf successen en positieve feedback bewust op, juist omdat het gevoel geneigd is om die weg te wuiven
Praat erover met iemand die je vertrouwt, ook al voelt dat in eerste instantie ongemakkelijk
Bedenk dat wisselende prestaties bij ADHD normaal zijn, en niet betekenen dat je eerdere successen toeval waren

Het kan ook helpen om te bedenken dat dit gevoel niets zegt over hoe goed je daadwerkelijk functioneert. Het zegt iets over hoe je hersenen met onzekerheid en kritiek omgaan, niet over je daadwerkelijke kunnen.

Wat kunnen mensen om je heen doen

Omdat mannen dit gevoel minder snel uitspreken, krijgen partners, vrienden of collega's vaak weinig signalen dat er onzekerheid speelt. Iemand die hard werkt of zich telkens lijkt te bewijzen, wordt niet snel gezien als iemand die aan zichzelf twijfelt.

Vraag gerust eens door bij iemand die zich lijkt over te bewijzen, in plaats van dat als drive of ambitie te lezen
Geef concrete, specifieke complimenten in plaats van algemene, dat landt vaak beter bij iemand die onzekerheid ervaart
Maak ruimte om ergens over te twijfelen zonder dat dit als zwakte wordt opgevat

Soms is een gesprek met een coach, psycholoog of huisarts een goede volgende stap, zeker als het gevoel je dagelijks functioneren gaat beperken.

Veelgestelde vragen

Is imposter syndroom een officiële diagnose?

Nee, imposter syndroom is geen erkende diagnose, maar een veelvoorkomend patroon van gedachten en gevoelens. Het zegt iets over hoe je naar jezelf kijkt, niet over een aandoening op zich.

Waarom heb ik met ADHD vaker last van imposter syndroom?

Onderzoek laat een verband zien tussen ADHD-kenmerken en impostergevoelens. Jarenlange ervaringen met kritiek en wisselende prestaties kunnen een gevoel van tekortschieten opbouwen dat blijft hangen, ook als je succesvol bent.

Waarom praten mannen hier minder snel over?

Onzekerheid toegeven past minder goed bij het beeld dat mannen geacht worden zelfverzekerd en competent over te komen. Daardoor wordt het gevoel vaker overschaduwd door harder werken of vermijding, in plaats van uitgesproken.

Wat helpt het beste tegen imposter syndroom?

Er bestaat geen quick fix, maar het benoemen van het gevoel, successen bewust bijhouden en erover praten met iemand die je vertrouwt, helpen al veel mensen. Blijft het gevoel je dagelijks functioneren beperken, dan kan een gesprek met een coach of psycholoog helpen.

Het gevoel dat je iets verkeerd doet, terwijl daar geen goede reden voor is, zegt meer over onzekerheid dan over de werkelijkheid. Dat geldt voor iedereen, en zeker ook voor mannen die dit gevoel vaak stilhouden. Het hardop benoemen is geen teken van zwakte, het is vaak precies de stap die het wat lichter maakt.

Wil je meer lezen over emoties en ADHD bij mannen? Bekijk dan ook de andere blogs in deze serie, Waarom mannen met ADHD hun emoties vaak wegstoppen en Prikkelbaarheid en kort lontje bij mannen met ADHD.

Bronnen en onderzoek

Producten, prijzen en beschikbaarheid kunnen na publicatie veranderen. Check altijd de site voor actuele prijzen.

Lees ook

Sanne Ooms