ADHD en dopamine: heb je echt een dopaminetekort?

Wat doet dopamine eigenlijk?

Dopamine is een signaalstof in je hersenen. Zie het als een boodschapper die seintjes doorgeeft tussen je hersencellen. Veel mensen denken dat dopamine het gelukshormoon is, het stofje dat je een fijn gevoel geeft. Dat is maar een klein stukje van het verhaal.

Dopamine gaat vooral over motivatie en verwachting. Het geeft je hersenen een seintje van: dit is de moeite waard, hier wil je energie in steken. Het helpt je om te kiezen waar je je aandacht op richt, om ergens mee te beginnen, en om te onthouden welke dingen een beloning opleverden zodat je ze nog eens doet. Ook bij beweging en leren speelt dopamine een rol.

Bij ADHD werkt precies dat systeem net even anders, en daar gaan we het zo over hebben.

Wat heeft dopamine met ADHD te maken?

Bij ADHD werkt de manier waarop je hersenen dopamine gebruiken en regelen anders dan gemiddeld. Onderzoek wijst erop dat vooral de signaaloverdracht in bepaalde hersengebieden minder soepel verloopt.

Denk aan het voorste deel van je hersenen dat je helpt plannen, remmen en je aandacht sturen, en aan de gebieden die met beloning en motivatie te maken hebben.

Dat verklaart waarom aandacht, motivatie en het inschatten van beloning bij ADHD anders kunnen voelen. Het is niet dat je niet wilt of dat je je best niet doet. Je hersenen geven het seintje van "dit is belangrijk, hier ga je voor" gewoon op een ander moment en met een andere sterkte af.

Belangrijk om te weten: ADHD is grotendeels erfelijk en er spelen meerdere dingen mee, van hoe je hersenen zich ontwikkelen tot je omgeving. Dopamine is een belangrijk puzzelstuk, maar niet het hele plaatje.

Hebben mensen met ADHD echt een dopaminetekort?

Dan de vraag waar het vaak om draait. Hebben mensen met ADHD een dopaminetekort?

Het eerlijke antwoord is genuanceerder dan een simpel ja of nee. Het beeld dat er gewoon te weinig dopamine in je hersenen zit, en dat je dat alleen maar hoeft bij te vullen, klopt niet. Zo werkt het niet.

Wat onderzoekers wel zien, is dat het dopaminesysteem bij ADHD anders geregeld is. Het gaat meer over hoe en wanneer dopamine wordt afgegeven en weer opgevangen, dan over de pure hoeveelheid.

Sommige mensen met ADHD reageren bijvoorbeeld sterker op een beloning die nu komt, en minder op een beloning die pas over een week komt.

Ook de receptoren die dopamine opvangen en de manier waarop dopamine wordt opgeruimd en hergebruikt in je hersenen kunnen een rol spelen.

Waarom motivatie anders kan voelen bij ADHD

Misschien herken je dit. Sommige taken kosten je enorm veel moeite om aan te beginnen, terwijl je andere dingen juist met gemak doet, uren achter elkaar, zonder dat iemand je hoeft te pushen.

Dat verschil zit hem vaak in hoe je hersenen motivatie opbouwen.

Bij veel mensen werkt motivatie ongeveer zo: dit is belangrijk, dus ik ga het doen. Bij ADHD reageren je hersenen sterker op andere dingen. Op interesse, op iets nieuws, op een uitdaging, of op tijdsdruk vlak voor een deadline.

Op die momenten komt er wél een duidelijk dopamineseintje, en dan lukt het opeens wel om te beginnen en door te gaan.

Een saaie taak met een beloning die ver weg ligt geeft dat seintje veel minder. Je hersenen slaan als het ware niet aan. Dat voelt als niet kunnen beginnen, ook al wil je het heus wel.

Dit heeft ook te maken met je executieve functies, de vaardigheden waarmee je plant, start en jezelf bijstuurt. Die leunen sterk op datzelfde dopaminesysteem.

ADHD en dopamine zoeken: wat bedoelen mensen daarmee?

De term dopamine zoeken, of dopamine seeking, kom je steeds vaker tegen.

Wat mensen daarmee bedoelen is dit: je hersenen zijn op zoek naar prikkels die snel een fijn of spannend gevoel geven.

Denk aan scrollen op social media, snoepen, online iets bestellen, of steeds iets nieuws willen beginnen.

Het is goed om te weten dat dit op zich heel normaal menselijk gedrag is. Iedereen zoekt beloning.

Bij ADHD is de behoefte aan prikkels alleen vaak wat groter, en de rem om er niet aan toe te geven wat zwakker.

Dat maakt je niet zwak of automatisch verslaafd aan je telefoon. Het betekent dat je hersenen sneller geneigd zijn om voor de snelle prikkel te gaan.

Je hoeft dat niet weg te vechten. Het helpt meer om je omgeving zo in te richten dat de snelle prikkels wat minder voor het grijpen liggen, en dat de dingen die je echt wilt doen wat aantrekkelijker en makkelijker te starten worden.

Wat doet ADHD-medicatie met dopamine?

Veel ADHD-medicatie grijpt aan op precies dit systeem.

De bekendste soort, de zogenaamde stimulantia zoals methylfenidaat en middelen op basis van amfetamine, zorgen ervoor dat er meer dopamine en noradrenaline beschikbaar blijft op de plek waar hersencellen met elkaar communiceren.

Simpel gezegd blijven de seintjes wat langer en wat duidelijker hangen.

Er bestaat ook medicatie die niet tot de stimulantia hoort, bijvoorbeeld atomoxetine. Die werkt vooral op noradrenaline. Welke soort past, verschilt per persoon.

Of medicatie iets voor jou is, en zo ja welke en hoeveel, is een gesprek voor je huisarts of psychiater. Dit is uitleg, geen medisch advies.

Kun je dopamine verhogen bij ADHD?

Op internet wemelt het van de tips om je dopamine te verhogen of je dopamine aanmaak op gang te brengen. Koud douchen, bepaalde supplementen, speciale voeding.

Tijd voor wat nuance, want hier wordt veel beloofd wat niet hard te maken is.

Wat klopt, is dat een aantal gewone dingen je hersenen helpen om beter te functioneren en je vaak wat rustiger en meer in balans laten voelen.

Denk aan genoeg slaap, regelmatig bewegen, daglicht, een beetje structuur in je dag, eiwitrijk eten en niet te veel langdurige stress.

Wat niet klopt, is het idee dat je met een truc of een pilletje je dopamine even flink kunt opkrikken en zo je ADHD oplost.

Zo werkt het niet, en er is geen supplement dat een goede behandeling vervangt.

En hormonen dan, bij vrouwen?

Nog een stukje dat vaak vragen oproept. Bij vrouwen kan het hormoon oestrogeen invloed hebben op dopamine.

Als oestrogeen schommelt, bijvoorbeeld rond je menstruatie, in de zwangerschap of tijdens de overgang, kunnen ADHD-klachten voor sommige vrouwen sterker of anders voelen.

Dit is een onderwerp op zich. Hier is het vooral fijn om te weten dat je het je niet verbeeldt als je merkt dat je klachten meebewegen met je cyclus.